Świat roślin i zwierząt

Około 900 roku krajobraz tutejszej krainy to w większej części jedna wielka nieprzebyta puszcza. Kraj pokrywały gęste mroczne bory. Żyły w nich niedźwiedzie, grasowały wilki, pełno było innego, dzikiego zwierza. Rzeki nie miały uregulowanych brzegów. Zalewały często wielkie przestrzenie, albo zamieniały je w bagniska. Stąd Łużyce - nazwa wywodzi się z wendyjskiego słowa - luza, czyli - bagno. Ingerencja człowieka, urbanistyka, przemysł i rolnictwo sprawiło, że trudno obecnie doszukiwać się dziś szeregu typów zbiorowisk leśnych, tak charakterystycznych dawniej dla tych terenów. Krajobraz się zmienił, ale skarby przyrody się zachowały. To nadal kraina obfitująca w roślinność charakterystyczną dla gatunków górskich i podgórskich. To ok. 800-900 gatunków flory, z czego 49 podlega całkowitej ochronie, 15 objętych jest ochroną częściową, kilkanaście występujących tu gatunków wpisanych zostało do „Czerwonej Księgi Roślin”.

Nie sposób tu wymienić wszystkie, ale warto przytoczyć chociaż by arnikę górską, która jest symbolem Związku Gmin Kwisa. Inne rośliny zielne chronione to: buławnik, listera jajowata, widłak goździsty, wawrzynek wilczełyko, naparstnica purpurowa, bagno zwyczajne, barwinek pospolity, konwalia majowa, rosiczka okrągłolistna, wiciokrzew pomorski, czy storczyki (majowy, plamisty, szerokolistny) zaliczane przez miłośników przyrody do najpiękniejszych i najbardziej interesujących roślin. Tu także można spotkać paprocie tj. pióropusznik strusi, podrzeń żebrowiec.

W krajobraz Olszyny wpisały się chronione grzyby: szmaciak gałęzisty, goździeńczyk pomarszczony, klejówka plamista czy maczużnik bojowy. Nie brakuje grzybów jadalnych tak cenionych przez tutejszych mieszkańców. Amatorzy grzybobrania cenią sobie zwłaszcza tutejsze borowiki szlachetne, mleczaje rydze, koźlarze czerwone, podgrzybki brunatne, kurki czyli pieprzniki jadalne.

Na uwagę zasługują dwa dziewiętnastowieczne parki przypałacowe w Olszynie. Niewątpliwie jednak - najatrakcyjniejszy jest Park w Biedrzychowicach założony w XVIII wieku. Przed frontową fasadą pałacu istniał niegdyś ogród ozdobny. W XIX wieku dołączono teren od strony południowej i zachodniej, na którym powstał park w stylu angielskim. W drugiej połowie XIX wieku, zgodnie z konwencją parku krajobrazowego dodano zalesione wzgórze znajdujące się po stronie północnej. Starsza część parku, położona najbliżej pałacu, jest w dobrym stanie. Zachowało się tu wiele cennych, starych drzew. W otoczeniu zarośniętego stawu rosną dwie lipy drobnolistne w wieku około 200 lat, buki zwyczajne, dęby szypułkowe i cyprysik groszkowy. W południowej części, na uwagę zasługuje stary tulipanowiec amerykański. Część północna to wolna, trawiasta przestrzeń z dwoma wspaniałymi okazami - starym dębem i jeszcze starszym bukiem o imponującym obwodzie pnia.

Całość drzewostanu dopełniają młodsze drzewa: klony, graby, kasztanowce, jesiony, sosny i topole. Wśród luźnego drzewostanu na północ od dawnego folwarku, uwagę przyciąga jesion wyniosły o pięknym gonnym pniu i sosny wejmutki rosnące w pobliżu boiska. Wzgórze parkowe porasta obecnie dość gęsty drzewostan liściasty z bukiem, dębem, lipą, i klonem.

W nieczynnym wyrobisku przy drodze z Olszyny do Radostowa, mieszka około 150 par jaskółek brzegówek. To największa w byłym województwie jeleniogórskim i jedna z największych kolonii na Śląsku. Jaskółki brzegówki zamieszkują w pobliżu wód lub nad nimi. Zakładają gniazda w norkach wygrzebanych w stromych ścianach wyrobisk ziemnych, odkrywek piaskowych i wysokich pionowych brzegach rzecznych. Na niektórych terenach brzegówka ginie, gdyż jej liczebność zależy od możliwości zakładania gniazd w pionowych ścianach. Dlatego jedyną formą ochrony siedlisk tej jaskółki jest ochrona urwisk ziemnych i ścian odkrywkowych.

Kwisa

Gmina Olszyna położona jest od południa nad dwoma zbiornikami wodnymi, utworzonymi na rzece Kwisa (tj. Jezioro Leśniańskie i Jezioro Złotnickie). Kwisa jest rzeką nizinno - górską. Odwadnia ona trzy mezoregiony geograficzne: Góry Izerskie, Pogórze Izerskie i Bory Dolnośląskie. Nie należy do dużych rzek. Pokonując 127 km płynie przez Sudety Zachodnie a w ich obrębie przez Góry Izerskie i Pogórze Izerskie. Uchodzi do Bobru na wysokości ok. 105 m n.p.m. koło miejscowości Żelisław w gminie Małomice.Przy ujściu szerokość Kwisy wynosi ok. 12- 15 m. Jej wody, w przeciwieństwie do ciemnego i mętnego Bobru, są czyste. Można przez nie dostrzec piaszczyste dno rzeki.

Obserwowany z lotu ptaka bieg Kwisy pokazuje jak płynie ona głębokim i szerokim obniżeniem tektonicznego Rowu Rozdroża Izerskiego w kierunku pn-zach. Następnie zmienia kierunek na północny, a poniżej Świeradowa wąską i głęboką przełomową doliną opuszcza Góry Izerskie. Na Pogórzu Izerskim przepływa w bardzo urozmaiconym krajobrazie, meandrując wśród wzgórz, pól i lasów. Kraina rzeki Kwisy to także kraina wygasłych wulkanów, po której prowadzą pieszo-rowerowe ścieżki dydaktyczne "Szlakiem wygasłych wulkanów" i "Szlakiem pomników przyrody ożywionej". Zawsze Kwisa wyznaczała granicę dwóch historycznych krain - Śląska i Łużyc. W dolinie Kwisy toczy się bogate i ruchliwe życie roślinne i zwierzęce.

Klimat

Gmina Olszyna położona jest w dolinie przez którą przepływa potok Olszówka - lewobrzeżny dopływ rzeki Kwisy. Typowa dla przejściowego klimatu zmienność pogody oraz położenie geograficzne gminy, to skarbnica wielu gatunków roślin i schronienie dla zwierząt. W ciągu całego roku przeważają tu wiatry zachodnie, a zimą wschodnie i północno-wschodnie. Późną jesienią i wczesną wiosną docierają wiatry halne przynoszące duże ilości opadów. Ponieważ Olszyna leży w kotlinie, dość często występuje tu tzw. "pogoda zastożkowa". Niekorzystne warunki klimatyczne posiadają doliny cieków stanowiące miejsca tworzenia się mgieł, mrozowisk, a także gromadzenia mas wychłodzonego powietrza spływającego z wyższych partii terenu. Stosunki termiczno-wilgotnościowe są tu w dużym stopniu modelowane warunkami wodnymi: podmokłości stałe i okresowe, wody płynące i stojące. Wody dolin są źródłem mgieł, które przy słabym przewietrzeniu nie przemieszczają się w obszary pozadolinne. Istniejące jeziora wywierają specyficzny wpływ na mikroklimat. Są one źródłem ochładzania powietrza w okresach ciepłych, natomiast w okresach chłodnych są one rezerwuarem ciepła.