Od 1 stycznia 2005 r. miejscowość Olszyna może szczycić się prawami miejskimi. Miejscowość malowniczo położona na Podgórzu Izerskim w dolinie Olszówki, licząca zaledwie 5 tys. mieszkańców charakteryzuje się nietypową wydłużoną zabudową gdzie przez kilka stuleci dominował przemysł drzewny. Najstarsze wzmianki o Olszynie (niem. Langenöls) pochodzą z 6 listopada 1254 r., z dokumentu, w którym pojawia się jej pierwsza nazwa - Olsna. Pierwsza wzmianka o kościele katolickim pochodzi z 1314 r.

Prawdopodobnie już od XIV w. Olszyna była posiadłością rodziny von Uechtritz, jednak pierwsza informacja o tym pochodzi dopiero z 1440 r. W 1427 r. Olszynę spustoszyli husyci ciągnąc pod Lubań. Potem pojawili się tu jeszcze dwa razy. Olszyna bardzo długo pozostawała w rękach tej jednej rodziny. Dopiero na początku XVI w. jej niewielka część sprzedana została Casparowi von Spiller. Reformacja luterańska dotarła do Olszyny między 1521 a 1523 r. Z czasów wojny 30-letniej brak informacji dotyczących bezpośrednio Olszyny. Można jednak domyślać się, jaki los ją spotkał po tym, co działo się w owych czasach w pobliskim Lubaniu. Po wojnie szalała zaraza. Według legendy ocalał tylko grabarz. W 1654 r. odebrano kościół protestantom. Mieszkańcy udawali się na nabożeństwa do Lubania, gdzie osiadł wypędzony pastor Damian oraz do Biedrzychowic lub Jałowca. Osadnicy zasiedlający po wojnie opustoszałe gospodarstwa coraz częściej zajmowali się chałupniczym tkactwem lnu.

Na początku XVIII w. znaczną część wsi nabył Ernst Abraham von Döbschütz. W XVII-XVIII w. wieś stanowiła duży ośrodek tkactwa. Kolejne zniszczenia miały miejsce podczas wojen śląskich. W lecie 1759 r. Olszyna leżała pomiędzy głównymi obozami wojsk austriackich i pruskich. W 1746 r. Conrad von Uechtritz sprzedał ostatnią posiadłość należącą w Olszynie do tej rodziny. Od tej pory pięć majątków znajdujących się w Olszynie bardzo często przechodziło z rąk do rąk.

W połowie XIX w. powstała szosa do dziś łącząca Olszynę z Biedrzychowicami i Gryfowem Śląskim (do tej pory biegła bardziej na wschód, pomiędzy Nową Świdnicą a Uboczem). W 1865 r. uruchomiono linię kolejową z Lubania do Rybnicy koło Jeleniej Góry. Rozwój możliwości transportowych sprzyjał rozwojowi przemysłu. W 1846 r. otwarto kopalnię węgla brunatnego „Heinrichsgrube”, druga kopalnia nazywała się „Floragrube”. Powstała fabryka brykietów – jedna z najstarszych w Niemczech. Do 1872 r. wydobycie wzrastało do 500000 ton rocznie. Potem malało, by na początku lat 90. ustać. W 1848 r. Robert Ruscheweyh uruchomił warsztat stolarski, który stopniowo przekształcił się w dużą fabrykę mebli. Jej produkty wysyłane były do wielu krajów Europy, m.in. duży rynek zbytu stanowiła Rosja. W 1879 r. R. Ruscheweyh opatentował wymyślony przez siebie rozsuwany stół, który stał się od tego czasu bardzo popularny. Tu wykonano wyposażenie domu niemieckiego noblisty Gerharda Hauptmanna w Jagniątkowie, Zamku Czocha i schroniska na Stogu Izerskim. Przed I wojną światową zakład zatrudniał ponad 800 osób. Niewiele mniejszą fabrykę mebli prowadził w tym samym czasie August Hainke. Liczne były w Olszynie inne zakłady produkcyjne, m.in. cegielnie, stolarnie, fabryki pieców, kamieniołomy.

Pałac w Olszynie wzniesiono w 1704 r. w stylu barokowym. Był on restaurowany w XIX w. W 1959 r. padł on pastwą płomieni. Nie odbudowano go, a mieszczącą się w nim w okresie powojennym szkołę przeniesiono do budynku dawnego browaru w centrum miejscowości, gdzie mieści się do dziś.

Kościół Podwyższenia Krzyża Św. W Olszynie wymieniany jest w dokumentach z 1314 r. W swojej historii był kilkakrotnie przebudowywany i doposażany poprzez fundacje mieszkańców i olszyńskich szlachciców. Kościół przebudowano w 1676 r. i w XVIII w. Jest to budowa orientowana, murowana z kamienia o jednej nawie przykrytej drewnianym, polichromowanym stropem kasetonowym z 1614 r. Widnieją na nim postacie Chrystusa, Apostołów, Jana Chrzciciela i Anioła Pokoju pośród dekoracji o motywach roślinnych. Dawniej na wyposażenie kościoła składał się renesansowy ołtarz główny, pochodzący z 1652 r., dwa ołtarze boczne - barokowy Ołtarz Oliwny z pocz. XVIII w i Maryjny z końca XIX w., organy z 1937 r, rzeźby itp., a ściany prezbiterium ozdabiały freski przedstawiające Modlitwę Jezusa w Ogrójcu i Pietę. Po II wojnie światowej część tego wyposażenia przeniesiona została do poewangelickiego kościoła pw. św. Józefa Oblubieńca NMP, który od tej pory pełni funkcję katolickiej świątyni parafialnej

W panoramie Olszyny dominuje wieża neogotyckiego kościoła poewangelickiego wzniesionego z czerwonej cegły w 1897 r. Dziś kościół służy parafii św. Józefa Oblubieńca NMP. Wewnątrz świątyni znajduje się renesansowy ołtarz główny z 1652 r., barokowo-klasycystyczna chrzcielnica z XVIII-XIX w. oraz wyposażenie elektryczne z XIX w. W samej Olszynie zachowały się liczne domy mieszkalne o konstrukcji szachulcowej (np. dom przy ul. Chopina 15 z 1792 r.) i przysłupowej z XVIII i XIX w.