Od 1 stycznia 2005 r. miejscowość Olszyna otrzymała prawa miejskie. Miejscowość malowniczo położona na Podgórzu Izerskim w dolinie Olszówki, licząca zaledwie 5 tys. mieszkańców charakteryzuje się nietypową wydłużoną zabudową gdzie dominuje przemysł drzewny i stolarski. Najstarsze wzmianki o Olszynie (niem. Langenöls) pochodzą z roku 1254 r. (Olsna). Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1314 r. Prawdopodobnie już od XIV w. Olszyna była posiadłością Uechtritzów, jednak pierwsza informacja o tym pochodzi dopiero z 1440 r. W 1427 r. Olszynę spustoszyli husyci ciągnąc pod Lubań. Potem pojawili się tu jeszcze dwa razy. Olszyna bardzo długo pozostawała w rękach jednej rodziny Uechtritzów. Dopiero na początku XVI w jej niewielka część sprzedana została Casparowi von Stiller. Reformacja dotarła do Olszyny między 1521 a 1523 r. Z czasów wojny 30-letniej brak informacji dotyczących bezpośrednio Olszyny. Można jednak domyślać się jaki los ją spotkał po tym, co działo się w owych czasach z pobliskim Lubaniem. Po wojnie szalała zaraza. Według legendy ocalał tylko grabarz. W 1654 r. odebrano kościół protestantom. Mieszkańcy udawali się na nabożeństwa do Lubania, gdzie osiadł wypędzony pastor oraz do Biedrzychowic lub Jałowca. Osadnicy zasiedlający po wojnie opustoszałe gospodarstwa coraz częściej zajmowali się chałupniczym tkactwem lnu. Na początku XVIII w. znaczną część wsi nabył Ernst Abraham von Döbschütz. W XVII-XVIII w. wieś stanowiła duży ośrodek tkactwa. Kolejne zniszczenia miały miejsce podczas wojen śląskich. W lecie 1759 r. Olszyna leżała pomiędzy głównymi obozami wojsk austriackich i pruskich. W 1746 r. Conrad von Uechtritz sprzedał ostatnią posiadłość należącą w Olszynie do tej rodziny. Od tej pory pięć majątków znajdujących się w Olszynie bardzo często przechodziło z rąk do rąk. W połowie XIX w. powstała szosa do dziś łącząca Olszynę z Biedrzychowicami i Gryfowem Śląskim (do tej pory biegła bardziej na wschód, pomiędzy Nową Świdnicą a Uboczem). W 1865 r. uruchomiono linię kolejową z Lubania do Rybnicy koło Jeleniej Góry. Rozwój możliwości transportowych sprzyjał rozwojowi przemysłu. W 1846 r. otwarto kopalnię węgla brunatnego „Heinrichsgrube”, druga kopalnia nazywała się „Floragrube”. Powstała fabryka brykietów – jedna z najstarszych w Niemczech. Do 1872 r. wydobycie wzrastało do 500000 ton rocznie. Potem malało, by na początku lat 90. ustać. W 1848 r. Robert Ruscheweyh uruchomił warsztat stolarski, który stopniowo przekształcił się w dużą fabrykę mebli. Jej produkty wysyłane były do wielu krajów Europy, m.in. duży rynek zbytu stanowiła Rosja. W 1879 r. R. Ruscheweyh opatentował wymyślony przez siebie rozsuwany stół, który stał się od tego czasu bardzo popularny. Tu wykonano wyposażenie domu G. Hauptmanna w Jagniątkowie, Zamku Czocha i schroniska na Stogu Izerskim. Przed I wojną światową zakład zatrudniał ponad 800 osób. Niewiele mniejszą fabrykę mebli prowadził w tym samym czasie August Hanke. Liczne były w Olszynie inne zakłady produkcyjne, m.in. cegielnie, stolarnie, fabryki pieców, kamieniołomy.
               Pałac w Olszynie wzniesiono w II połowie XVIII w. w stylu barokowym. Był on restaurowany w XIX w. W 1959 r. padł on pastwą płomieni. Po odbudowie przeprowadzonej w latach 1967-68 mieści się w nim szkoła. Dookoła pałacu rozpościera się park.
   Kościół Podwyższenia Krzyża Św. W Olszynie wymieniany jest w dokumentach z I połowy XIV w. W obecnej, późnogotyckiej formie powstał on z XVI w. na miejscu starszej późnoromańskiej świątyni. Kościół przebudowano w 1676 r. i w XVIII w. Jest to budowa orientowana, murowana z kamienia o jednej nawie przykrytej drewnianym, polichromowanym stropem kasetonowym z 1614 r. Widnieją na nim postacie apostołów pośród dekoracji o motywach roślinnych. Renesansowy ołtarz główny pochodzi z początku XVII w. , natomiast pozostałe wyposażenie barokowe z XVIII w. (ołtarz boczny, rzeźby, obrazy i paramenty).

W panoramie Olszyny prócz kominów fabrycznych dominuje wieża neogotyckiego kościoła poewangelickiego wzniesionego z czerwonej cegły w 1897 r. Dziś kościół służy parafii św. Józefa Oblubieńca. Wewnątrz świątyni znajduje się barokowy ołtarz z XVIII w., barokowo-klasycystyczna chrzcielnica z XVIII-XIX w. oraz wyposażenie elektryczne z XIX w. w Olszynie zachowały się liczne domy mieszkalne o konstrukcji szachulcowej (np. dom przy ul. Chopina 15 z 1792 r.) i przysłupowej z XIX w.

/Z.G. Kwisa – „Dolina rzeki Kwisy”/